“एक कचौरी, दो समोसा इन मर्दों का क्या भरोसा!” नव्हे तर लढा माणुसकी विरूद्ध विकृतीचा असायला हवा….

   अलीकडे सोशल मीडियावर आणि काही आंदोलनांमध्ये “एक कचोरी, दोन समोसे या पुरुषांवर विश्वास कसा ठेवायचा?” अशा धाटणीच्या घोषणा ऐकायला मिळत आहेत. शब्दांमध्ये आक्रमकता आहे, उपरोध आहे, संताप आहे. आणि हा संताप का आहे, हे समजून घेणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.आजही महिलांवरील अत्याचार, बलात्कार, लैंगिक छळ, विनयभंग, कौटुंबिक हिंसाचार अशा घटना घडत आहेत. एखाद्या मुलीवर अन्याय होतो, तेव्हा तिच्या वेदनेबरोबर संपूर्ण समाजाच्या संवेदनशीलतेची परीक्षा होत असते. त्यामुळे महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी रस्त्यावर उतरणाऱ्या प्रत्येक आवाजाचा आदर केला पाहिजे.
पण त्याच वेळी एक प्रश्न विचारायला हवा आपला विरोध नेमका कुणाविरुद्ध आहे?
जर विरोध बलात्काराच्या विरोधात असेल, तर बलात्काऱ्याविरुद्ध असायला हवा.जर विरोध लैंगिक अत्याचाराविरुद्ध असेल, तर अत्याचारी मानसिकतेविरुद्ध असायला हवा.जर विरोध सत्तेच्या किंवा पैशाच्या जोरावर आरोपींना मिळणाऱ्या संरक्षणाविरुद्ध असेल, तर त्या व्यवस्थेविरुद्ध असायला हवा.पण संपूर्ण ‘पुरुष जातीला’ एका शब्दात दोषी ठरवणं योग्य आहे का?
कारण ‘पुरुष’ हा शब्द केवळ गुन्हेगारासाठी वापरता येत नाही.याच समाजात आपल्या मुलीला सुरक्षित घरी पोहोचवण्यासाठी रात्री उशिरापर्यंत वाट पाहणारा वडील आहे. बहिणीच्या स्वप्नांसाठी स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवणारा भाऊ आहे. आपल्या पत्नीच्या करिअरला आणि स्वातंत्र्याला आधार देणारा पती आहे. मुलीला ‘तू कोणापेक्षा कमी नाहीस’ असं सांगणारा पिता आहे.सीमेवर उभा राहून देशासाठी जीव धोक्यात घालणारा जवानही पुरुषच आहे. महिलांच्या हक्कांसाठी स्वतःचा वेळ, पैसा आणि आयुष्य खर्च करणारा पुरुष सामाजिक कार्यकर्ताही याच समाजाचा भाग आहे. एखाद्या अनोळखी मुलीवर अन्याय होताना तिच्या बाजूने उभा राहणारा पुरुषही याच ‘पुरुषवर्गात’ येतो.
मग प्रश्न असा नाही की पुरुषांवर विश्वास ठेवायचा की नाही.प्रश्न असा आहे की कुठल्या पुरुषांवर, कुठल्या मानसिकतेवर आणि कुठल्या वर्तनावर प्रश्न उपस्थित करायचे आहेत? ही सीमा स्पष्ट असणं फार महत्त्वाचं आहे.
कारण चुकीच्या शब्दांमुळे चुकीचा संदेश जाऊ शकतो. एखाद्या गुन्हेगारावरचा राग संपूर्ण पुरुषवर्गावरचा राग म्हणून मांडला गेला तर महिलांच्या सुरक्षेसाठी तुमच्या बाजूने उभे असलेले अनेक पुरुषही नकळत त्या आरोपाच्या वर्तुळात येतात आणि त्यातून आंदोलनाची ताकद वाढते का?
की उलट, ज्यांना या लढ्यात सहभागी करून घ्यायचं आहे त्यांच्यापैकी काही जण दूर जातात?महिलांची सुरक्षा हा महिलांचा एकट्याचा प्रश्न नाही. तो संपूर्ण समाजाचा प्रश्न आहे.म्हणूनच या लढ्यात पुरुषांचीही गरज आहे.
मुलीला सुरक्षित रस्ता हवा असेल, तर तो रस्ता सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी मुलांचीही आहे. महिलेला कामाच्या ठिकाणी सन्मान हवा असेल, तर पुरुष सहकाऱ्यांनीही चुकीच्या वर्तनाविरुद्ध आवाज उठवला पाहिजे. लैंगिक अत्याचार थांबवायचे असतील, तर मुलांच्या संगोपनापासूनच संमती, सन्मान आणि समानतेची शिकवण द्यावी लागेल.म्हणून आंदोलनाच्या घोषणांमध्येही हीच स्पष्टता दिसायला हवी. ‘सगळे पुरुष वाईट आहेत’ हा संदेश नव्हे;‘गुन्हेगार कोणताही असो, त्याला शिक्षा झालीच पाहिजे’ हा संदेश हवा.
‘पुरुष जातीचा निषेध’ नव्हे;‘स्त्रियांवरील अत्याचार करणाऱ्या मानसिकतेचा निषेध’ हवा.
‘सगळ्यांवर संशय’ नव्हे;‘गुन्हेगाराला कोणतीही सामाजिक, राजकीय किंवा आर्थिक ताकद वाचवू शकणार नाही’ अशी व्यवस्था हवी.
कारण एखाद्या घोषणेतील दोन ओळी क्षणभर टाळ्या मिळवू शकतात; पण एका आंदोलनाची खरी ताकद त्याच्या भूमिकेच्या स्पष्टतेत असते.
महिलांवरील अत्याचाराविरोधात आवाज उठवणं आवश्यक आहे. गुन्हेगारांना कठोर शिक्षा मिळावी यासाठी दबाव निर्माण करणं आवश्यक आहे. पोलिस, न्यायव्यवस्था आणि प्रशासनाला जबाबदार धरणं आवश्यक आहे. पीडितेला न्याय मिळेपर्यंत तिच्या पाठीशी उभं राहणं आवश्यक आहे.
पण हे करताना आपल्याला हेही लक्षात ठेवावं लागेल—
आपला शत्रू ‘पुरुष’ नाही.आपला शत्रू ‘अपराधी मानसिकता’ आहे.आपला विरोध पुरुषत्वाला नाही, तर हिंसक आणि विकृत मानसिकतेला आहे.
ही भूमिका अधिक नेमकी आहे, अधिक न्याय्य आहे आणि कदाचित महिलांच्या सुरक्षिततेच्या या लढ्याला पुरुषांचीही मोठी साथ मिळवून देणारी आहे.
हा लढा
माणुसकी विरुद्ध विकृती असाच असायला हवा….

_ क्रांती शेलार, नाशिक
९१५८३८५६९०