ऊस उत्पादकांसाठी दिलासादायक पर्याय; ‘फुले मेटारायझियम’ने हुमणी नियंत्रण शक्य?

फलटण : ऊस पिकामध्ये हुमणी अळीचा प्रादुर्भाव वाढल्याने मुळांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होऊन उत्पादनात घट होण्याची शक्यता असते. हुमणी नियंत्रणासाठी रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर केला जात असला, तरी पर्यावरणीय परिणामांचा विचार करता शेतकऱ्यांचा कल जैविक कीड व्यवस्थापनाकडे वाढत आहे. या पार्श्वभूमीवर ‘फुले मेटारायझियम’ हा जैविक पर्याय उपयुक्त ठरत आहे.

हुमणी अळीच्या व्यवस्थापनासाठी उपयुक्त असलेले हे जैविक कीटकनाशक महात्मा फुले कृषी विद्यापीठांतर्गत शासकीय कृषी महाविद्यालय, पुणे येथील जैविक कीड नियंत्रण प्रकल्पात तयार केले जाते. कृषी पदवीच्या सातव्या सत्रातील कार्यानुभवात्मक शिक्षण कार्यक्रमांतर्गत विद्यार्थ्यांना या उत्पादनाची निर्मिती आणि वापराबाबत प्रशिक्षण दिले जात आहे. डॉ. नजीर तांबोळी यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थी या उपक्रमात सहभागी आहेत.

अनेक किडींवर प्रभावी

मेटारायझियम ही उपयुक्त बुरशी असून हुमणीसह पिठ्या ढेकूण, पांढरी माशी, मावा, फुलकिडे आणि तुडतुडे यांसारख्या विविध किडींच्या नियंत्रणासाठी तिचा वापर करता येतो. ऊस, भात, भुईमूग, मका आणि बाजरी यांसह विविध पिकांमध्येही त्याचा उपयोग केला जातो.

विशेषतः पावसाळ्यात ऊस क्षेत्रात हुमणीचा प्रादुर्भाव वाढतो. सुरुवातीला हुमणीची अळी जमिनीतील कुजलेल्या सेंद्रिय पदार्थांवर उपजीविका करते. त्यानंतर ती ऊसाच्या मुळांवर हल्ला करते. मुळांचे नुकसान झाल्याने उसाची वाढ खुंटते, पाने पिवळी पडतात आणि गंभीर प्रादुर्भाव झाल्यास संपूर्ण बेट वाळण्याची शक्यता असते.

बुरशीद्वारे हुमणीचे नियंत्रण

मेटारायझियमची बुरशी हुमणीच्या शरीराच्या संपर्कात आल्यानंतर तिच्या शरीरात प्रवेश करून वाढते. परिणामी अळीचा मृत्यू होतो. उपलब्ध माहितीनुसार, संपर्कात आलेली हुमणी साधारण १० ते १५ दिवसांत नष्ट होऊ शकते. त्यामुळे रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर कमी करण्यासाठी हा जैविक उपाय उपयुक्त ठरू शकतो.

‘फुले मेटारायझियम’ साधारण ₹२०० प्रति किलो दराने उपलब्ध असून शेतकऱ्यांना सवलतीच्या दरात देण्यात येत असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.

शेतकऱ्यांनी कसा करावा वापर?

उसासाठी : एकरी सुमारे ८ किलो मेटारायझियम शेणखतात मिसळून पाचटावर किंवा जमिनीवर समप्रमाणात द्यावे.

लागवडीनंतर : पहिल्या पाण्यानंतर पंपाद्वारे सुमारे १५० ग्रॅम मेटारायझियम घेऊन नॉझल काढून ते सरीमध्ये सोडता येते.

आळवणीसाठी : १० ग्रॅम फुले मेटारायझियम प्रति १ लिटर पाणी या प्रमाणात वापर करता येतो.

खोडवा पिकासाठी : वरील प्रक्रिया १५ दिवसांच्या अंतराने दोन वेळा करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे.

रासायनिक कीटकनाशकांच्या अतिवापरामुळे होणारे पर्यावरणीय दुष्परिणाम लक्षात घेता जैविक कीड व्यवस्थापनाला प्रोत्साहन देणे गरजेचे आहे. या पार्श्वभूमीवर ‘फुले मेटारायझियम’ हे ऊस उत्पादकांसाठी हुमणी नियंत्रणातील जैविक पर्याय म्हणून चर्चेत आले आहे.